احکام مُحرم | آیا هر روضه‌ای که اشک بگیرد، از نظر شرعی مجاز است؟

بسم الله الرحمن الرحیم

صلی الله علیک یا اباعبدالله و علی المستشهدین بین یدیک

بخش عمدۀ محتوای مجالس عزاداری، خواندن اشعار است؛ چراکه ابزار اصلی ذاکران اهل بیت (ع) شعر محسوب می‌شود. اگرچه گاهی ممکن است از نثر هم استفاده کنند، اما یک قانون و قاعدۀ شرعی وجود دارد که هم شامل اشعار می‌شود و هم نثر، این حکم، فارغ از این است که گوینده منبری باشد، روضه‌خوان یا سخنران.

نکتهٔ بسیار مهمی که باید به آن توجه کنیم، این است که هر مضمونی که مداح یا روضه‌خوان در شعر یا نثر بیان می‌کند، باید مستند قوی و صحیح داشته باشد.

به‌هیچ‌وجه نباید روضه‌های بی‌پایه و بی‌اساس نقل کنیم. متأسفانه گاهی نکاتی مطرح می‌شود که انسان را افسرده می‌کند، زیرا معلوم نیست آن نسبت‌ها از کجا آمده است.

این مستند بودن به دو شکل ممکن است:

اول: گاهی خودِ گوینده به صحت مطلب یقین دارد، چون مطالعهٔ دقیقی کرده، مقتل معتبری دیده و به درستیِ آن اطمینان حاصل کرده است.

دوم: گاهی برای اینکه ان نکته را مهم جلوه دهند نیز نقل قولی از دیگران ارائه می‌دهد، اما در اینجا باید پرسید آن دیگران و بزرگان چه کسانی هستند؟ گاهی برای تأکید بر اهمیت مطلب، برخی مداحان می‌گویند: از یکی از بزرگان شنیدم، اما نام نمی‌برند؛ حال آنکه چنین نقل‌قولی اعتبار ندارد، مگر اینکه از منبعی بسیار موثق و معتبر باشد که بتوان بر آن تکیه کرد.

اگر چنین مستندی وجود نداشت، نباید آن روضه یا شعر را خواند. این حکم فرقی نمی‌کند که گوینده، سخنران و منبری باشد یا مداح و ذاکر اهل‌بیت؛ همه موظفیم در اشعار، روضه‌ها و وقایع و حوادث که از کربلا نقل می‌کنیم، بر اساس قاعدهٔ مستند و معتبر عمل کنیم.

نکتهٔ دیگر، نسبت‌هایی است که به معصومان یا اصحاب جلیل‌القدر ایشان می‌دهیم. مثلاً می‌گوییم حضرت ابوالفضل چنین خطاب به امام حسین گفت، یا به حضرت زینب و حضرت علی‌اکبر نسبتِ سخنی می‌دهیم. این نسبت‌ها باید یا قطعی باشند؛ یعنی در کتاب‌های معتبر دیده باشیم که خودِ سیدالشهدا فرموده است؛ مانند جملهٔ مشهور «هَلْ مِنْ نَاصِرٍ یَنْصُرُنِی» یا «هَیْهَاتَ مِنَّا الذِّلَّةُ» که مکرراً نقل شده است. اما اگر چنین مستند قطعی در کار نباشد، نباید سخنی را به آن بزرگواران نسبت دهیم.

نسبت‌هایی که به امام یا اصحاب می‌دهیم، یا باید به صورت زبان قال باشد، یعنی به‌درستی از آن بزرگواران نقل شده باشد، یا اگر نفرموده‌اند، به صورت زبان حال بیان شود؛ به شرطی که کاملاً مطابق با شأن و حالات آنان باشد و گویای حقیقتِ وجودی‌شان. به‌گونه‌ای که اگر می‌خواستند بگویند، همین را می‌گفتند.

مثلاً زبان حال حضرت زینب سلام‌الله‌علیها در کنار کشته‌های کربلا، نه از سرِ نقلِ قال، بلکه از سرِ آن حال عظیمِ ایشان است؛ و این نوع بیان، اگر درست به‌کار رود، جایز و بلکه مفید است، اما نه هر زبان حالی و نه هر نسبتی. متأسفانه گاهی نسبت‌هایی داده می‌شود که ذلیلانه و نامتناسب است و هیچ‌گونه پشتوانه‌ای ندارد.

پس همه‌ی این مطالب باید مبتنی بر مستندهای صحیح و مقاتل معتبر باشد. بر همین اساس، مداحان و روضه‌خوانان ما باید اهل مطالعه و دقت باشند تا مجالس عزاداری، هم بر پایه‌ی حقیقت باشد و هم برازنده‌ی آن بزرگواران.

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته